Абдурахим Пўлатнинг 1991 йил 19 августда бошланган вокеаларга доир хотиралари (2- кисм)

Хуллас, 20 август кундузи соат 12 лар атрофида 4 кишини (мен, Шухрат Исматуллаев, Миролим Одилов ва Анвар Усмонов) Олой бозори оркасида жойлашган шахар прокуратурасига олиб келишди. Бироздан кейин Шухрат Исматуллаевни, у Тошкент шахар Советининг депутати бўлгани учун, кўйиб юборишди, у «Бирлик»нинг фаолиятини кординация килиш ва бизни куткариш учун кампания бошлашини айтиб, дархол бу ердан чикиб кетди. Анвар Усмоновни эса, журналистик фаолияти билан боглик иш бўйича суд килиш учун каергадир олиб кетишди ва, эртаси куни билишимизча, 10 кунлик маъмурий камок билан жазолашди.

Мени ва Миролим Одиловни аввал прокуратуранинг ўзида, кейин шахар Ички ишлар бошкармасида сўрок килишди. Шахар прокурорининг ўринбосари, янглишмасам у кишининг исми Анвар Мирзаев эди, ГКЧПнинг карори бўйича мажлислар ва оммавий акциялар ўтказиш такиклангани, биз эса бу карорни бузиб, «Бирлик»нинг йигилишини ўтказганимиз ва ГКЧПга кaрши чикканимиз учун жазога тортилишимизни эълон килди. Биз эса унга ГКЧП давлат тўнтариши натижасида яратилган ноконуний орган эканлигини, унинг карор ва фармонларини тан олмаслигимизни, ГКЧПнинг умри бир хафтадан ошмаслигини, ундан сўнгра, ГКЧПни тан олган давлат органлари ва уларнинг ходимлари жазоланажагини гапирдик. Прокуратура ва милиция ходимлари ўзларига тўла ишонмокдалар деб бўлмасди, уларнинг ўзи тараддуд ичида эканликлари кўриниб турарди, аммо, юкорининг буйругини бажаришдан бошка иложлари йўклиги хам маълум эди.

Бизни шахарнинг бош миршабхонасида ярм кечагача ушлаб туришганидан хам маълум эдики, уларнинг боши котиб, кандай кадам килиш хусуcида аник бир фикрга эга эмасдилар. Улар нихоят бир фикрга келишда шекилли, кечаси соат 12 лар атрофида бизни Куйбишев (хозирги Мирзо Улугбек) туман судига олиб келишди. Бир судья бизни кутиб турган экан. Бизни бу ерга олиб келган милиция наряди коридорда колди ва бизни судьянинг хонасига киритишди.

Миролим Одилов адвокат бўлгани учун хукук тартибот органларидаги жуда кўп одамларни шахсан танирди. У судья билан хам таниш экан. Судьянинг исми эсимда йўк, у тахминан 30 ёшлардаги йигит эди. У биз ГКЧПнинг карорини бузишда айбланаётганимизни ва шахар партия комитети маъмурий ишлар бўлимидан унга телефон килиб, бизни 30 кунга камашни талаб килишаётганини билдирди. Телефон килган одам кеч бўлишига карамасдан ўз иш ерида унинг карорини кутаётганини, Марказкомда хам бу карорни кутишаётганини айтди. Биз унинг хам «миясини ачитдик». ГКЧП маглубиятга махкум эканлиги, СССРда оркага кайтариб бўлмайдиган демократик жарёнлар бошлангани, агар бизни камаш хакида хукм чикарса, судьянинг ўзини боши балога дучор бўлишини ва хатто бутун умрга хукук тартибот органларида ишлаш хукукидан махрум бўлиши мукаррар эканлигини уктирдик. У хам тараддудга тушди. Сўнгра бундай деди: «Мен сизлар шундай кўйиб юборолмайман, ГКЧП карорига бўйсинмаганингиз учун 500 сўмдан жарима бериш хакида хукм чикараман, сизлар эса тезлик билан Ўзбекистондан кочишингиз керак». У шунда килди хам.

Унинг хонасидан чиксак, милиция наряди бизни олиб кетмокчи. Биз кўлимиздаги карорни кўрсатсак хам улар бизни ушлаб кетишмокчи бўлишди. Судьяни чакирдик. Тўгрисини айтиш керакки, у шу ерда мардлик кўрсатди. У миршабларга дўк уриб, улар суд карорини бажаришга мажбур эканликларини, аксинча, уларга карши шикоят ёзажагини айтди. Миршаблар чекиндилар.

Ярим кундан кўпрок дунёда нима бўлаётганидан хабарсиз эдик. Суд бинаси ташкарисида кутиб турган сафдошларимиздан охирги вокеаларни ўргандик. Москвада икки хокимият вужудга келганини, умумий кайфият Ельцин рахбарлигидаги демократларнинг кўли баланд келаётганини кўрсатишини билдик ва нима бўлса хам Тошкентда колишга карор бердик.

Эртаси куни, яъни 21 август эрталабдан «Бирлик»нинг яна бир норасмий кароргохларидан бирига айланган ва рахбари Миролим Одиловнинг ўзи бўлган Фукаролик ишлари бўйича адвокатлар бюросининг Юнусободдаги офисида тўпландик. Шахрихондан Пўлатжон Охунов хам етиб келди.

Бу ерга хукук тартибот органларида ишлайдиган бир ишончли дўстимиз телефон килди ва Марказкомдигилар, хусусан Ислом Каримов бизнинг кўйиб юборилишимиздан даргазаб бўлиб, бизни кайтадан хибсга олиш учун буйрук берилгани, биз турган бино назорат остига олингани, бизни ушлаш учун милиция наряди йўлга чикканини хабар килди. Кўринишида, Ўзбекистон рахбарияти ичида ГКЧПчилик кайфияти хали ўзгармаган эди.

(Давоми бор)